Viljandi
Við lítið stöðuvatn í suðurhluta Eistlands stendur bærinn Viljandi. Öllum Íslendingum sem þangað koma er jafnóhjákvæmilegt að gantast með nafn bæjarins og þeim sem til Færeyja koma er að taka alla syrpuna um bert starfsfólk og gilda limi. Hér eftir verður ekki meira fjallað um nafn bæjarins Viljandi í þessu riti.
Hins vegar tók þessi ágæti bær á móti stórum hópi áhugaleikara í ágúst 2004, þegar þar var haldin leiklistarhátíð NEATA, Norður-Evrópska áhugaleikhússambandsins. Þangað kom einnig Hugleikur niður frá Íslandi, ásamt leikstjóra sínum Ágústu Skúladóttur. Hugleik hafði verið boðið á hátíðina með sýningu sína á leikritinu "Undir hamrinum" eftir Hildi Þórðardóttur.
Vel var tekið á móti hópnum og hann ferjaður á heimavistarskóla í Vana-Võidu, rétt fyrir utan bæinn. Í þessum skóla gistu flestallir þátttakendur á hátíðinni, og varð þar mikið um samskipti og -neyti milli leikhúsfólks af ýmsu þjóðerni.
Aðstæður allar voru til mestu prýði, þótt víða sæi þess merki að Eistar hefðu ekki úr miklu að moða. Til að mynda voru húsakynnin býsna hrörleg á ytra byrðinu, en innifyrir var ekki yfir neinu að kvarta. Hátíðavanir menn staðhæfðu að skipulag þessarar hátíðar væri með því besta sem þeir hefðu orðið vitni að, enda gekk allt snurðulaust fyrir sig og lítið var um umkvörtunarefni.
Á öðrum degi hátíðarinnar sýndum við sýninguna okkar tvívegis, í fyrra skiptið fyrir sal sem að mestu var setinn Skandínövum, en í seinna skiptið að mestu leyti fyrir Eystrasaltsbúa. Það var athyglisvert hve ólík viðbrögðin voru á sýningunum tveimur: Norðurlandabúarnir hlógu mikið, en Baltarnir létu ekki eins mikið í sér heyra, nema þá helst með klappi á stöku stað og svo dynjandi lófataki í lok sýningar, sem gaf sterklega til kynna að þeir hefðu ekki haft minni ánægju af sýningunni en hinir.
Auk þess að sýna sjálf fengum við tækifæri til að sjá einar sjö aðrar sýningar, frá Danmörku, Svíþjóð, Finnlandi, Eistlandi, Lettlandi, Litháen og Belgíu.
Því miður gátum við ekki séð sýningu norska hópsins, þar sem Norðmenn sýndu á sama tíma og við. Einhver sem hana sá lét samt þau orð falla að hún hefði verið "óttalega klén". Reyndar minnir mig að ýmsir aðrir, bæði Íslendingar og aðrir, hafi haft um þá sýningu orð sem vart eru prenthæf, enda var þetta eina sýningin sem fékk beinlínis skammir á gagnrýnifundinum í lok hátíðarinnar.
Hér er vart rúm fyrir ítarlega gagnrýni á hinar sýningarnar sjö. Þó má að minnsta kosti koma því að að þær náðu yfir mestallan skalann: frá hreinum hryllingi (Belgía) upp í verulega góðar sýningar (t.d. Svíþjóð, Lettland).
Aðeins nokkur orð um sýningarnar:
Fulltrúar heimamanna á hátíðinni voru frá stúdentaleikhúsi frá Tartu, með leikgerð af sögu Daniil Kharms um Elísabetu Bam. Prýðilega gert, en ekki mjög eftirminnilegt.
Litháíska framlagið var frá leikhópnum Aglija, sem sumum í íslenska hópnum var að góðu kunnur. Sýningin var byggð á Rauðhettu eftir Märtu Tikkanen, sem aftur er byggð á samnefndu ævintýri. Litháarnir voru ótrúlega agaðir, fimir, sterkir og flinkir á allan hátt, og margt í sýningunni til þess fallið að fá áhorfendur til að gapa og velta fyrir sér hvernig hægt sé að gera þetta, bara svona eðlisfræðilega séð.
Mahnovitsina var mjög kraftmikil sýning frá ungum Finnum úr einhvers konar félagsmiðstöð. Fjallað var á áhrifamikinn hátt um uppgang og fall anarkistakommúnu í Úkraínu í kjölfar rússnesku byltingarinnar. Sýningin státaði af geysiöflugri hljómsveit sem fann sig hvað best í þjóðlagaþungarokki.
Lettarnir sýndu afar skemmtilega Molière-uppfærslu. Sérstaka athygli vöktu kunnuglegar síldartorfur sem svömluðu um sviðið og ótrúleg nýting á sviðinu, sem virtist svo djúpt að það ætlaði engan enda að taka.
Frá Svíþjóð kom uppfærsla á leikriti eftir Allan nokkurn Edwall, sem Íslendingum er líklega kunnastur sem faðir Emils í Kattholti í samnefndum sjónvarpsþáttum. Færri vita líklega að Allan þessi var drykkjumaður mikill og skrifaði um reynslu sína af sukkinu. Þetta var einleikur og -söngur, með tveggja manna undirleik, og hreif alla með í grátbroslegan heim Edwalls.
Danska sýningin hreif hins vegar engan. Í það heila tekið var þarna afar fær leikhópur á ferð, sem flestir vorkenndu að hafa lent í svona vondri og tilgerðarlegri sýningu. Ekki bætti margmiðlunin úr skák.
Belgarnir toppuðu svo allt, eða botnðuðu öllu heldur, síðasta daginn. Varla er slakri flæmskukunnáttu einni um það að kenna að salurinn tæmdist næstum því í hléi. Já, það var hlé. Belgar voru greinilega, sem gestir, á einhverri undanþágu frá venjulegum lengdarmörkum sýninga á hátíðinni, sem var klukkutími.
Það er í einu orði sagt ótrúleg upplifun að fara á hátíð sem þessa. Ekki síst er forvitnilegt að skoða hvað er líkt og hvað ólíkt með því sem við erum að fást við hér uppfrá og því sem "kollegar" okkar í öðrum löndum hafast að. Svo er þetta náttúrulega geysilega skemmtilegt. Mér hefur skilist, og vekur það furðu mína, að fá íslensk leikfélög hafi gegnum tíðina sóst eftir að fara á þessar hátíðir. Ég get ekki látið hjá líða að hvetja þá sem eiga það enn eftir að hafa úti allar klær við að reyna að troða sér inn á svona hátíð. Annars fer ég bara aftur.